{"id":7606,"date":"2019-11-10T14:04:16","date_gmt":"2019-11-10T14:04:16","guid":{"rendered":"http:\/\/ttgroup.test\/?p=7606"},"modified":"2019-11-10T14:04:16","modified_gmt":"2019-11-10T14:04:16","slug":"sta-je-sanskrit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/sta-je-sanskrit\/","title":{"rendered":"\u0160ta je sanskrit"},"content":{"rendered":"

Pi\u0161e: Ana Bojanovi\u0107<\/strong><\/p>\n

Ve\u0107 pri samom pomenu re\u010di sanskrit, ona nas neizostavno asocira na starinu, tajnovitost i mnogostrukost hronolo\u0161kih slojeva natalo\u017eenih odvajkada do danas. Iako se njegov nastanak ne mo\u017ee precizno hronolo\u0161ki odrediti, u pitanju je jezik sa tradicijom verovatno du\u017eom od tri i po hiljade godina. \u010cesto se smatra jednim od najstarijih, ako ne i najstarijim, jezikom na svetu.<\/p>\n

U pitanju je jedan od tri najdrevnija dokumentovana jezika (pored mikenskog gr\u010dkog i starogr\u010dkog) koji su se najverovatnije razvili iz jedinstvenog korena, danas nazvanog proto- ili pra-indoevropski jezik<\/em>, a iz kog su se kasnije razvile porodice jezika kao \u0161to su slovenski<\/strong> (ruski, poljski, srpski, hrvatski, makedonski i dr.), romanski (francuski, italijanski, portugalski, \u0161panski i dr.), indoiranski (indoarijski, \u010diji je predstavnik sanskrit i njegovi derivativni jezici, zatim persijski, pa\u0161to), balti\u010dki (litvanski, latvijski), gr\u010dki<\/a>, keltski (irski, \u0161kotski galski, vel\u0161ki i bretonski), germanski jezici (nema\u010dki, engleski, holandski i skandinavski jezici) i jo\u0161 neke porodice jezika.<\/p>\n

U svom prvobitnom zna\u010denju, re\u010d sanskrit (Samskrta<\/em>) zna\u010di sveti, \u010disti, posve\u0107eni. Sa pravom nas fonetski trag podse\u0107a i vodi do latinskog izraza Sanctus<\/em>, \u0161to je re\u010d istog zna\u010denja, a koja je posle, uglavnom zahvaljuju\u0107i \u0161irenju hri\u0161\u0107anske religije i komercijalno-kulturnih razmena, prenesena u mnoge jezike indoevropskog porekla, kao \u0161to su italijanski ili \u0161panski (santo<\/em>), francuski (seint\/sante<\/em>), nema\u010dki (Sankt), engleski<\/a> (saint) i dr. Upravo ova mala etimolo\u0161ka analiza re\u010di sanskrit<\/em> svedo\u010danstvo je nesumnjivog uticaja ovog drevnog jezika na mnoge moderne svetske jezike. Postoje i mnoge druge fonolo\u0161ke i semanti\u010dke podudarnosti izme\u0111u sanskrita i savremenih jezika, pa izme\u0111u ostalih i na\u0161eg, srpskog jezika (npr. deva<\/em> u sanskritu zna\u010di bog, a znamo da je devica<\/em> Marija Bo\u017eija majka; veda<\/em> \u2013 na sanskritu zna\u010di znanje, a kod nas re\u010d videti<\/em> svakako doprinosi saznanju; sthaanam<\/em> na sanskritu zna\u010di stan, stani\u0161te; zatim brojevi dva, tri \u010detiri na sanskritu glase: dve,<\/em> triini<\/em> i \u010datvaari<\/em>; zatim sanskritski glagol suudate<\/em> zna\u010di suditi<\/em>,\u00a0 tu su i svima poznate re\u010di kao \u0161to su guru, joga, d\u017eungla, mandala, tantra i dr.).<\/p>\n

Postoje zapanjuju\u0107e sli\u010dnosti i izme\u0111u sanskrita i drugih indoevropskih jezika, npr. broj osam, na sanskritu a\u0161ta<\/em>, u nema\u010dkom je acht, zatim broj sedam na sanskritu je sapta, <\/em>\u0161to odgovara latinskom septem<\/em>, odnosno francuskom sept<\/em>; isto tako, broj devet na sanskritu je nava<\/em>, \u0161to odgovara novem<\/em> na latinskom, odnosno nove<\/em> na italijanskom itd. Za primere smo, svakako, koristili fonetsku transkripciju, umesto etimolo\u0161kog pravopisa na ovim jezicima.<\/p>\n

Sanskrit je klasi\u010dan jezik i jezik bogoslu\u017eenja u hinduizmu<\/em>, budizmu<\/em> i jainizmu<\/em>, \u0161to je jedno od obja\u0161njenja zbog \u010dega ima zna\u010denje svetog jezika. U pitanju je jedan od dvadeset dva zvani\u010dna jezika u Indiji, sa oko \u010detrnaest hiljada govornika u sada\u0161njem trenutku. Zvani\u010dan je jezik dr\u017eave Utarakand. Osim toga, sanskrit je preovla\u0111uju\u0107i jezik starih indijskih spisa, kao \u0161to je spis nastajao u periodu od 1. do 4. veka NE, Devanagari<\/em> (poznat i kao Nagari; <\/em>Sanskrit:\u00a0deva –<\/em> \u201cBog\u201d i\u00a0n\u0101gar\u012b – <\/em>\u201cgradski spis\u201c), koji je proistekao iz severnoindijskog speva Gupta<\/em>, ali i zbirka poezije \u2013 tj. himni sa severozapada Indije, iz 2. milenijuma PNE, Vede<\/em>, koje se sastoje od \u010detiri spisa: Rig-Veda<\/em>, Sama-Veda<\/em>, Yajur-Veda<\/em> i Atharva-Veda<\/em> (tzv. vedski sanskrit, datiran od 12. do 10. veka PNE), Upani\u0161ade <\/em>(800-600. g. PNE) i dr.<\/p>\n

Postoji ogroman korpus literature pisane sanskritom, koji pokriva veliki deo oblasti i tema (poezija, drame, filozofski tekstovi, tekstovi o logici, astronomiji, matematici, sve do didakti\u010dke literature). Me\u0111u spisima pisanim sanskritom verovatno su najpoznatiji epovi Ramajana<\/em> (postoji u usmenoj tradiciji verovatno jo\u0161 u periodu oko 1500 g. PNE, ali se smatra da je sastavljena oko 400 g. PNE) i Mahabharata <\/em>(oko 400. g. PNE). Sanskritom su pisani i mnogi lokalni, regionalni spisi, uglavnom na podru\u010dju centralne i ju\u017ene Azije.<\/p>\n

Jezik sadr\u017ean u ovim spisima, koji su datirani na otprilike 1500. godina PNE, opisao je Panini (prelaz 6-5. v. PNE) u najstarijoj gramatici sanskrita i jednoj od najdetaljnijih gramatika na svetu, Osam poglavlja<\/em>, a o semantici i filozofiji ovog jezika (Spis o re\u010denici i re\u010di<\/em>) pisao je Bartari (prelaz 6-7. v.).<\/p>\n

Po svojoj gramati\u010dkoj strukturi, sanskrit ima brojne sli\u010dnosti sa starim jezicima kao \u0161to su starogr\u010dki ili latinski. U pitanju su fleksivni jezici<\/em> (kakav je i srpski jezik, uostalom!), gde se gramati\u010dke kategorije kao \u0161to su rod, broj, lice, pade\u017e – slu\u017eba u re\u010denici, glagolsko vreme i sli\u010dno odre\u0111uju razli\u010ditim nastavcima dodatim na koren iste re\u010di. U tom smislu, postoje brojne sli\u010dnosti sa srpskim jezikom, na primer, imeni\u010dke re\u010di u sanskritu (imenice, zamenice i pridevi) imaju tako\u0111e tri roda (mu\u0161ki, \u017eenski i srednji), zatim tri broja (jedninu, mno\u017einu i dvojinu \u2013 koju je imao i staroslovenski, ali se u savremenom srpskom izgubila, uglavnom, osim u nekim pade\u0161kim oblicima kao \u0161to je genitiv mno\u017eine re\u010di za pojmove koji se javljaju u paru (koji se zavr\u0161ava na \u2013u, umesto na \u2013 a, kao u svim drugim slu\u010dajevima, dakle: ruku, nogu, o\u010diju, u\u0161iju, od staroslovenskog oblika dvojine, u\u0161esa<\/em>). Sanskrit tako\u0111e ima sedam pade\u017ea<\/strong> (nominativ, akuzativ, instrumental, dativ, ablativ, genitiv, lokativ).<\/p>\n

Pridevi kongruiraju sa imeni\u010dkim re\u010dima uz koje idu, a glagoli se menjaju po glagolskom vremenu, na\u010dinu, licu i broju. Postoji vi\u0161e pisama kojim se pisao i pi\u0161e sanskrit. Po\u010dev od 19. veka sanskrit se naj\u010de\u0161\u0107e pi\u0161e pismom iz pomenutog speva Devanagari<\/em>, koji se u svakom smislu (pravopisnom, frazeolo\u0161kom, gramati\u010dkom) smatra njegovim kanonskim delom, ali i na drugim indijskim pismima, kao \u0161to su granta<\/em>, \u0161arda<\/em>, siman<\/em> i braman<\/em>, ali i tai<\/em> i tibetansko<\/em> pismo, dok se u novije vreme pi\u0161e i latinicom<\/em>.<\/p>\n

Ono \u0161to svakako predstavlja svojevrstan kuriozitet je \u010dinjenica da sanskrit ima oko hiljadu suglasnika, od kojih je ve\u0107ina nastala srastanjem dva ili tri suglasnika, uz pomo\u0107 vokala (npr. kka, kca, kkha, ksa, ghra, jva itd.) ali postoje i konjukcije od \u010detiri suglasnika. Vokala tako\u0111e ima puno vi\u0161e (u odnosu na na\u0161ih 5, na koje smo navikli!), oko 14, upravo zbog toga \u0161to i oni uglavnom predstavljaju kombinaciju dva ili tri vokala (a, ae, au, ai, oo<\/em> i sl.).<\/p>\n

Danas se, ipak, sanskrit najvi\u0161e koristi kao sve\u010dani jezik hindu religijskih rituala i budisti\u010dke prakse, u himnama i spevovima. Njegovi direktni naslednici, odnosno jezici koji su neposredno proistekli odnosno razvili se iz sanskrita su brojni indijski jezici, kao \u0161to su: hindi, urdu, ka\u0161miri, pand\u017eabi, bengali, nepali i dr.<\/p>\n

Sanskrit poti\u010de iz vremena kada su materija o kojoj se govorilo i sam jezik (sistem predstavlja\u010dkih simbola) bili mnogo bli\u017ei, prirodniji, povezaniji, ne tako visoko apstrahovani odnosno ustanovljeni nekom vrstom apstraktnog lingvisti\u010dkog ugovora.<\/p>\n

Mo\u017eemo intuitivno predosetiti da je sanskrit nekako bio mnogo bli\u017ei prvobitnom govoru \u010doveka. Iako se danas ne upotrebljava me\u0111u velikim brojem govornika, postoji tendencija o\u017eivljavanja interesovanja za sanskrit u akademskim krugovima, upravo zbog njegovog uticaja na mno\u0161tvo savremenih jezika, koje bi trebalo dodatno prou\u010diti. Njegov status na indijskom potkontinentu sli\u010dan je statusu latinskog jezika u zapadnoj kulturi. Sanskrit predstavlja vrstu karike koja savremeni trenutak povezuje s dubinama na\u0161e pro\u0161losti i svedo\u010di o njoj i prozor je u pro\u0161lost kroz koji svaki radoznali istra\u017eiva\u010d istorije jezika svakako \u017eeli da baci pogled.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pi\u0161e: Ana Bojanovi\u0107 Ve\u0107 pri samom pomenu re\u010di sanskrit, ona nas neizostavno asocira na starinu, tajnovitost i mnogostrukost hronolo\u0161kih slojeva natalo\u017eenih odvajkada do danas. Iako se njegov nastanak ne mo\u017ee precizno hronolo\u0161ki odrediti, u pitanju je jezik sa tradicijom verovatno du\u017eom od tri i po hiljade godina. \u010cesto se smatra jednim od najstarijih, ako ne<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10005,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-7606","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7606","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7606"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7606\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7606"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7606"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tt-group.net\/video\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7606"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}